Χρήστος Δημόπουλος: «Τα παιδιά δεν αυτολογοκρίνονται εύκολα »
Υπάρχουν τηλεοπτικές εκπομπές που ξεπερνούν τα όρια της απλής ψυχαγωγίας και χαράσσονται στη συλλογική μνήμη ολόκληρων γενεών. Το «Ουράνιο Τόξο» υπήρξε μία από αυτές, αποτελώντας για δεκαετίες σημείο αναφοράς για χιλιάδες παιδιά που μεγάλωσαν παρακολουθώντας τις ιστορίες, τις συζητήσεις και τις αυθεντικές παιδικές φωνές που φιλοξενούσε.
Πίσω από αυτή την εμβληματική εκπομπή βρισκόταν ο Χρήστος Δημόπουλος, δημοσιογράφος, παρουσιαστής και δημιουργός που αφιέρωσε μεγάλο μέρος της επαγγελματικής του πορείας στο παιδικό πρόγραμμα της ΕΡΤ.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Χρήστος Δημόπουλος μιλά για τη γέννηση του «Ουράνιου Τόξου», τις πιο συγκινητικές στιγμές που έζησε μέσα από την εκπομπή, καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο η τηλεόραση και η καθημερινότητα των παιδιών έχουν αλλάξει μέσα στον χρόνο.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το «Ουράνιο Τόξο»; Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να το δημιουργήσετε;
Εδώ τώρα θα πάμε πίσω, στον περασμένο αιώνα. Το 1982 ήμουν εγώ εκφωνητής στο ραδιόφωνο της ΕΡΤ. Όπως βλέπεις το Ραδιομέγαρο στην Αγία Παρασκευή, το δεξί κτίριο είναι η τηλεόραση και το αριστερό το ραδιόφωνο. Εγώ ήμουν λοιπόν στο ραδιόφωνο και έλεγα ειδήσεις. Στην τηλεόραση υπήρχε ο Νίκος Πιλάβιος, ο οποίος είχε ουσιαστικά στήσει το παιδικό πρόγραμμα. Ήθελε να δώσει ταυτότητα στην παιδική ζώνη και σκέφτηκε το Ουράνιο Τόξο. Ζήτησε από εμένα και τη δημοσιογράφο Ρένα Τιμάλου να αναλάβουμε αυτή τη δουλειά. Έτσι ξεκίνησε το Ουράνιο Τόξο το 1986 ως παιδική ζώνη και αργότερα εξελίχθηκε σε αυτόνομη εκπομπή.
Ποια είναι τα συναισθήματά σας για αυτή την εκπομπή και για όλο αυτό το ταξίδι;
Ήταν ένα μεγάλο ταξίδι, με διακοπές και διαλείμματα, αλλά συνολικά κράτησε περίπου είκοσι χρόνια. Ήταν μια πολύ ευχάριστη περίοδος της ζωής μου. Η συναναστροφή με τα παιδιά ήταν πάντοτε αναζωογονητική.
Μου άρεσε ο τρόπος με τον οποίο έβλεπαν τον κόσμο. Ήταν εντελώς διαφορετικός από τον τρόπο που τον βλέπουν οι μεγάλοι. Τα παιδιά δεν αυτολογοκρίνονται εύκολα. Λένε τα πράγματα με το όνομά τους, είναι ειλικρινή, αυστηρά στην κρίση τους, αλλά έχουν μια καθαρή ματιά που οι ενήλικες συχνά χάνουμε.
Πέρασα πραγματικά υπέροχα όλα αυτά τα χρόνια. Είκοσι χρόνια είναι μια ολόκληρη ζωή και, κοιτάζοντάς τα σήμερα, νιώθω μεγάλη νοσταλγία.
Υπήρχε κάποια αγαπημένη στιγμή στο «Ουράνιο Τόξο»;
Υπήρξαν άπειρες αγαπημένες στιγμές. Αν σκεφτεί κανείς ότι έχω συμμετάσχει σε περίπου 2.000 εκπομπές και έχουν περάσει από τα χέρια μου χιλιάδες παιδιά, το καθένα ήταν ένα ξεχωριστό διαμαντάκι.
Φυσικά υπήρχαν και παιδιά πιο ντροπαλά ή λιγότερο εκφραστικά, όμως ήταν λίγες οι περιπτώσεις. Στην εκπομπή προσπαθούσαμε πάντοτε να δίνουμε στα παιδιά τον χώρο και τον χρόνο να εκφραστούν.
Θυμάμαι πολλές αστείες στιγμές και ατάκες που έμειναν αξέχαστες. Ακόμη και σήμερα κυκλοφορούν στο TikTok, στο YouTube και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Παιδιά που απαντούσαν με τον δικό τους μοναδικό τρόπο σε ερωτήσεις όπως «Τι θα γίνεις όταν μεγαλώσεις;», δίνοντας απαντήσεις απρόβλεπτες και ξεκαρδιστικές.
Υπήρξαν όμως και συγκινητικές στιγμές. Κάποιες φορές καταλάβαινα ότι απέναντί μου βρισκόταν ένα παιδί που αντιμετώπιζε δυσκολίες, είτε επειδή οι γονείς του είχαν χωρίσει είτε επειδή αντιμετώπιζε κάποιο πρόβλημα υγείας. Ήταν μια συνεχής εναλλαγή συναισθημάτων, αλλά πάντοτε με έναν πολύ ανθρώπινο και τρυφερό τρόπο.
Υπάρχει κάποιο συγκινητικό μήνυμα που θυμάστε ιδιαίτερα;
Παλαιότερα λαμβάναμε πολλά γράμματα από τα παιδιά. Πριν από τα email, οι σακούλες με την αλληλογραφία έφταναν καθημερινά στην εκπομπή.
Θυμάμαι ένα παιδί που μου είχε γράψει: «Κύριε Χρήστο, οι γονείς μου έχουν χωρίσει, αλλά όταν σας βλέπω το ξεχνάω».
Όταν διαβάζεις κάτι τέτοιο, δεν γίνεται να μη συγκινηθείς. Εκεί καταλαβαίνεις ότι αυτό που κάνεις έχει πραγματικό αντίκτυπο στη ζωή ενός παιδιού και ότι η δουλειά σου αποκτά ένα βαθύτερο νόημα.
Σας λείπει η εποχή της παλιάς τηλεόρασης;
Ναι, μου λείπει πολύ. Όπως μου λείπει και η εποχή του ραδιοφώνου. Για μένα το ραδιόφωνο είναι ένα μαγικό μέσο. Με ελάχιστα μέσα —έναν ηχολήπτη, λίγη μουσική και μια φωνή— μπορείς να δημιουργήσεις ολόκληρους κόσμους στη φαντασία του ακροατή.
Η τηλεόραση είναι πολύ πιο σύνθετη. Για μια ραδιοφωνική εκπομπή χρειάζονται λίγοι άνθρωποι. Για μια τηλεοπτική παραγωγή, όπως το «Ουράνιο Τόξο», εργάζονταν δεκάδες άτομα μπροστά και πίσω από τις κάμερες.
Τα τελευταία σαράντα χρόνια η τηλεόραση έχει αλλάξει ριζικά. Οι νέοι άνθρωποι στρέφονται πλέον σε άλλες μορφές ψυχαγωγίας, όπως το κινητό, το tablet και ο υπολογιστής. Οι συνήθειες έχουν αλλάξει. Εγώ ανήκω περισσότερο στην παλιά σχολή και νοσταλγώ εκείνη την εποχή.
Πιστεύετε ότι η τεχνολογία έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά;
Η τεχνολογία έχει παίξει σημαντικό ρόλο, αλλά δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας. Τα παιδιά των τελευταίων δεκαετιών μεγαλώνουν σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο από εκείνον στον οποίο μεγαλώσαμε εμείς.
Εγώ γεννήθηκα το 1955. Είδα τηλεόραση για πρώτη φορά στα δεκατέσσερά μου χρόνια και απέκτησα κινητό τηλέφωνο όταν ήμουν τριάντα πέντε. Σήμερα τα παιδιά γεννιούνται σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογία υπάρχει από την πρώτη στιγμή της ζωής τους.
Επιπλέον, έχουν βιώσει γεγονότα που επηρέασαν βαθιά την καθημερινότητά τους, όπως η οικονομική κρίση και η πανδημία. Πέρασαν περιόδους απομόνωσης, είδαν τους γονείς τους να αγωνιούν για την εργασία και το μέλλον τους και απορρόφησαν όλη αυτή την ανασφάλεια.
Τα παιδιά αντιλαμβάνονται πολύ περισσότερα από όσα συχνά πιστεύουμε. Γι’ αυτό και βλέπω ότι μεγαλώνουν διαφορετικά. Στα τελευταία χρόνια της εκπομπής παρατηρούσα ότι πολλά παιδιά κουβαλούσαν μέσα τους περισσότερη μοναξιά, περισσότερη αγωνία και μεγαλύτερη συναισθηματική επιβάρυνση σε σχέση με παλαιότερες γενιές.
Ποιο χαρακτηριστικό πιστεύετε ότι σας έφερε τόσο κοντά στα παιδιά;
Δεν ήμουν ειδικός. Ούτε παιδαγωγός ούτε δάσκαλος. Αυτό βγήκε από μόνο του, κυρίως από την αγάπη μου για τα παιδιά. Μελέτησα πολύ το παιδικό πρόγραμμα άλλων χωρών και αγάπησα πραγματικά αυτό το αντικείμενο. Νομίζω ότι η αγάπη αυτή φαινόταν και επέτρεπε να υπάρχει ανοιχτή επικοινωνία με τα παιδιά.
Υπήρξε κάποιο παιδί που σας άφησε άφωνο με αυτά που είπε ή με την παρουσία του;
Πολλά παιδιά με έχουν αφήσει άφωνο όλα αυτά τα χρόνια. Υπήρχαν αστείες στιγμές που έχουν μείνει αξέχαστες και συνεχίζουν να κυκλοφορούν στο διαδίκτυο μέχρι σήμερα.
Υπήρξαν όμως και περιπτώσεις που με σημάδεψαν βαθιά. Θυμάμαι ένα παιδάκι που έπασχε από καρκίνο. Οι γονείς του το έφεραν στην εκπομπή για να ζήσει μια όμορφη εμπειρία και να έχει κάτι ξεχωριστό να θυμάται.
Ήταν πολύ ντροπαλό και δεν μιλούσε καθόλου. Είχε χάσει τα μαλλιά του από τις θεραπείες και φορούσε ένα μαντήλι στο κεφάλι. Προσπαθούσα με κάθε τρόπο να το κάνω να νιώσει άνετα, αλλά δεν τα κατάφερνα.
Κάποια στιγμή σκέφτηκα να κάνω κάτι αυθόρμητο και αστείο. Έσκυψα και κρύφτηκα κάτω από την καρέκλα μου. Το παιδί ξέσπασε σε γέλια. Εκείνη τη στιγμή έσπασε ο πάγος και η εκπομπή προχώρησε κανονικά.
Πίσω όμως από αυτές τις στιγμές υπήρχε μεγάλη συναισθηματική φόρτιση. Ο κόσμος δεν βλέπει πάντοτε τι συμβαίνει πίσω από τις κάμερες. Υπήρχαν στιγμές που ήμουν αγχωμένος, πιεσμένος ή βαθιά συγκινημένος. Όλα αυτά αποτελούσαν μέρος της καθημερινότητας της εκπομπής.
Πώς νιώθετε σήμερα όταν ακούτε ανθρώπους να λένε ότι μεγάλωσαν με το «Ουράνιο Τόξο»;
Είναι ιδιαίτερα συγκινητικό. Όταν έκανα την εκπομπή δεν μπορούσα να αντιληφθώ το μέγεθος της επίδρασής της. Τώρα όμως, χρόνια μετά το τέλος της, το καταλαβαίνω πολύ περισσότερο.
Στον δρόμο με σταματούν νέοι άνθρωποι της δικής σας ηλικίας και μου λένε ότι μεγάλωσαν βλέποντας την εκπομπή. Αστυνομικοί, εργαζόμενοι, γονείς πλέον οι ίδιοι, με χαιρετούν και μου μιλούν με μεγάλη αγάπη.
Μου έχει συμβεί να πάω για έναν καφέ και οι εργαζόμενοι να μου πουν: «Μεγαλώσαμε μαζί σας». Αυτές οι στιγμές είναι πολύ συγκινητικές, γιατί αντιλαμβάνομαι πόσο σημαντική θέση είχε το «Ουράνιο Τόξο» στις παιδικές αναμνήσεις πολλών ανθρώπων.
Τώρα πλέον καταλαβαίνω καλύτερα πόσο επηρέασε αυτή η εκπομπή ολόκληρες γενιές παιδιών.
Ποια είναι η άποψή σας για το παιδικό πρόγραμμα στη σημερινή τηλεόραση;
Δεν νομίζω ότι υπάρχει σήμερα σοβαρό παιδικό πρόγραμμα στην ΕΡΤ. Θεωρώ ότι η δημόσια τηλεόραση έχει υποχρέωση να επενδύει σε παιδικά προγράμματα, πολιτισμό και εκπαιδευτικό περιεχόμενο. Υπάρχουν εξαιρετικά παιδικά βιβλία που θα μπορούσαν να γίνουν σειρές, αλλά δυστυχώς δεν βλέπω να υπάρχει ενδιαφέρον.
Υπάρχει κάποιο όνειρο που δεν έχετε πραγματοποιήσει ακόμη;
Αν άρχιζα να καταγράφω όλα τα όνειρα που δεν έχω πραγματοποιήσει, θα μπορούσα να γεμίσω ολόκληρα βιβλία. Υπάρχουν πολλά πράγματα που θα ήθελα ακόμη να κάνω.
Ένα από αυτά είναι να ταξιδέψω περισσότερο. Έχω ταξιδέψει αρκετά στη ζωή μου και είχα την ευκαιρία να γνωρίσω διαφορετικούς τόπους και ανθρώπους, όμως εξακολουθώ να αισθάνομαι ότι υπάρχουν πολλά μέρη που θα ήθελα να ανακαλύψω. Τα ταξίδια είναι ένας τρόπος να ανοίγει κανείς τους ορίζοντές του και να γνωρίζει καλύτερα τον κόσμο.
Σήμερα, τι είναι αυτό που σας δίνει περισσότερη χαρά στην καθημερινότητά σας;
Η καθημερινότητά μου είναι αρκετά ευχάριστη και γεμάτη πράγματα που αγαπώ. Μου αρέσει πολύ να διαβάζω βιβλία, αλλά και να ακούω audiobooks όταν έχω τη δυνατότητα.
Απολαμβάνω επίσης να παρακολουθώ μια καλή τηλεοπτική σειρά, μια ποιοτική ταινία στον κινηματογράφο ή μια θεατρική παράσταση. Τα ταξίδια εξακολουθούν να αποτελούν μια μεγάλη αγάπη για μένα.
Πάνω απ’ όλα, όμως, χαίρομαι τις απλές στιγμές. Έχω ένα σπίτι στην Τζια και μου αρέσει να κάθομαι στο μπαλκόνι τα απογεύματα, την ώρα που δύει ο ήλιος. Να κοιτάζω τη θάλασσα, να αγναντεύω τον ορίζοντα και να απολαμβάνω την ηρεμία της στιγμής.
Αυτές οι μικρές, καθημερινές απολαύσεις είναι που μου δίνουν σήμερα τη μεγαλύτερη χαρά.
Ποιο μήνυμα θα θέλατε να δώσετε στα παιδιά που σας παρακολουθούσαν τότε και σήμερα είναι ενήλικες ;
Φροντίστε να μην αφήσετε ποτέ αυτό το παιδί που έχετε μέσα σας να φύγει και να χαθεί! Προσπαθήστε να βλέπετε τον κόσμο με τα καθαρά του μάτια. Κι αν καταφέρετε να ζήσετε με αγάπη, αξιοπρέπεια και απλότητα, τότε θα είστε ένα βήμα πιο κοντά στην ευτυχία!
