Άρης Κατσούλης: «Η μεγαλύτερη νίκη είναι να δείξουμε πως ο έρωτας δεν αφορά κάποιους “άλλους”, αλλά όλους μας»
Από την έξοδό του στις κινηματογραφικές αίθουσες τον περασμένο Φεβρουάριο μέχρι σήμερα, το ντοκιμαντέρ «Από τι είμαστε φτιαγμένοι», σε σκηνοθεσία του Σιαμάκ Ετεμάντι συγκίνησε, προβλημάτισε ενώ η πορεία του αναγνωρίστηκε και από την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου, καθώς συγκαταλέχθηκε στις υποψήφιες ταινίες για το Βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ στα Βραβεία Ίρις 2026.
Με αφορμή την υποψηφιότητα του ντοκιμαντέρ στα 17α Βραβεία Ίρις της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, συναντήσαμε τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από την αρχική ιδέα της ταινίας και πρωταγωνιστεί σε αυτήν: τον Άρη Κατσούλη. Ο Άρης, ψυχολόγος και συστημικός ψυχοθεραπευτής, είναι ένας 29χρονος τετραπληγικός άντρας εκ γενετής. Με αφοπλιστική ειλικρίνεια, βαθιά ενσυναίσθηση και πηγαίο χιούμορ, μας μιλά για το πώς μια διπλωματική εργασία μετατράπηκε σε ένα εξαετές κινηματογραφικό ταξίδι, σπάζοντας το μεγαλύτερο ταμπού της κοινωνίας μας: τη σεξουαλική ζωή και την ανάγκη για οικειότητα των ανάπηρων ατόμων.
Αφίσα ταινίας “Από τι είμαστε φτιαγμένοι”
Από το αμφιθέατρο στη μεγάλη οθόνη
Άρη, το «Από τι είμαστε φτιαγμένοι» ζει μια σπουδαία στιγμή με την υποψηφιότητά του στα Βραβεία Ίρις 2026.
Χαίρομαι πάρα πολύ για την υποψηφιότητα, αλλά αν μου έλεγες το 2019, όταν έγραφα την πτυχιακή μου στο Πάντειο, ότι όλη αυτή η διαδρομή θα κατέληγε εδώ, θα σου έλεγα ότι ακούγεται σαν ένα πολύ μακρινό όνειρο. Για μένα, η μεγαλύτερη νίκη δεν είναι η υποψηφιότητα καθαυτή, αλλά το γεγονός ότι μια ιδέα που ξεκίνησε από ένα πανεπιστημιακό αμφιθέατρο κατάφερε να φτάσει σε τόσο κόσμο. Καταφέραμε να σπάσουμε κάποια στερεότυπα και να δείξουμε πως ο έρωτας, η οικειότητα και η σεξουαλικότητα δεν είναι ζητήματα που αφορούν κάποιους «άλλους», αλλά όλους μας.
Πώς ακριβώς γεννήθηκε η ιδέα να μετατραπεί η ακαδημαϊκή σου έρευνα σε ένα βιωματικό ντοκιμαντέρ;
Όλα ξεκίνησαν το 2019. Τότε τελείωνα τη διπλωματική μου στην Ψυχολογία, η οποία είχε ως θέμα τις στάσεις και τις προκαταλήψεις του γενικού πληθυσμού απέναντι στη σεξουαλικότητα των ατόμων με αναπηρία. Δεν το έκανα όμως μόνο για τις σπουδές. Ήταν και μια προσωπική αναζήτηση. Είχα κι εγώ μέσα μου ερωτήματα που δεν τολμούσα να πω φωναχτά: «Εγώ θα μπορέσω να έχω τη σεξουαλική ζωή που θέλω; Τι σκέφτεται ο διπλανός μου για μένα;»
Εκείνη την περίοδο, μέσω ενός κοινού φίλου, του Λευτέρη Παρασκευά, γνωρίστηκα με τον σκηνοθέτη Σιαμάκ Ετεμάντι. Ο Σιαμάκ, αν και δεν είχε καμία προηγούμενη επαφή με τον ανάπηρο κόσμο, γοητεύτηκε από το αντικείμενο και μου πρότεινε να αφοσιωθούμε σε μια «σεξερεύνηση», να αποτυπώσουμε την οικειότητα στην οθόνη. Χρειάστηκαν έξι χρόνια επίμονης δουλειάς και γυρισμάτων, περάσαμε μέσα από καραντίνες, και τελικά η ταινία βγήκε στους κινηματογράφους τον Φλεβάρη.
Η ταινία δεν έγινε για να δείξουμε πόσο “ήρωες” είμαστε ή πόσο “νικήσαμε” την αναπηρία. Έγινε γιατί θέλαμε να μιλήσουμε για πράγματα που αφορούν όλους τους ανθρώπους: την επιθυμία, το φλερτ, την απώλεια και την ανάγκη για επαφή.
Ο Άρης Κατσούλης με το rollator του σε ταξίδι στην Μασσαλία
Το αποτέλεσμα, πάντως, δεν θυμίζει σε τίποτα μια «στεγνή» καταγραφή της αναπηρίας. Μοιάζει περισσότερο με ένα παζλ από διαφορετικές ανθρώπινες ιστορίες.
Ακριβώς. Είναι ένα ζωντανό οδοιπορικό, ένα ταξίδι γύρω από τον έρωτα και τη συντροφικότητα μέσα από τη ζωή τη δική μου αλλά και άλλων 7-8 συνανάπηρων ατόμων. Άνθρωποι που είναι σε σχέση, παντρεμένοι, χωρισμένοι ή σε αναζήτηση. Στην οθόνη βλέπουμε τη γνωστή stand-up comedian Κατερίνα Βρανά με το γνώριμο χιούμορ της, τον Γρηγόρη και τον Σπύρο (τους Cool Crips), νεαρά ζευγάρια στα πρώτα τους βήματα, όπως η Μαρίζα και ο Γκέρι ή ο Γιώργος και η Γωγώ, αλλά και ανθρώπους που βίωσαν την απώλεια του συντρόφου τους, όπως η Κωνσταντίνα και η Θεανώ. Δεν υπήρχε στημένο σενάριο. Μας ακολουθούσε απλώς μια κάμερα σε εξόδους για ποτό, καφέδες και καλοκαιρινά αντίσκηνα.
Αποδομώντας τους μύθους της «ασέξουαλ» αναπηρίας
Μέσα από την έρευνά σου αλλά και τις συζητήσεις για την ταινία, ποια είναι τα πιο σκληρά στερεότυπα που αντιμετωπίζετε γύρω από τη σεξουαλικότητα;
Το πιο κλασικό και αυθόρμητο που ακούγεται είναι το: «Καλά, οι ανάπηροι κάνετε σεξ; Πώς γίνεται αυτό αφού είσαι σε αμαξίδιο;». Υπάρχει μια τάση η κοινωνία να μας βλέπει ασέξουαλ όντα. Στον αντίποδα, υπάρχει ο μύθος της «υπέρμετρης σεξουαλικότητας» που συχνά χρεώνουν, για παράδειγμα, σε άτομα στο φάσμα του αυτισμού. Και φυσικά, επιβιώνει το στερεότυπο ότι τα ανάπηρα άτομα πρέπει να τα φτιάχνουν μόνο μεταξύ τους, επειδή δήθεν είναι πιο εξοικειωμένα με τη βλάβη.
Ένα εξαιρετικά ευαίσθητο κεφάλαιο που θίγεται είναι και αυτό των γονέων. Πώς διαχειρίζονται τη σεξουαλική ωρίμανση των ανάπηρων παιδιών τους;
Εκεί βλέπουμε δύο κατηγορίες. Υπάρχουν οι γονείς που βλέπουν την ανάγκη και προσπαθούν να την υποστηρίξουν, και εκείνοι που, επειδή δεν υπάρχει καμία κρατική δομή ή βοήθεια, τη θάβουν κάτω από το χαλί. Στις προβολές του ντοκιμαντέρ, έρχονταν γονείς με τεράστιο, δικαιολογημένο άγχος και μου έλεγαν: «Έχω ένα παιδί στην εφηβεία, τι να κάνω;» Δεν ξέρουν πού να απευθυνθούν. Ο εργοθεραπευτής τους παραπέμπει σε ψυχολόγος, ο ψυχολόγος λέει «δεν έχω το πρακτικό κομμάτι», και το ζήτημα ανακυκλώνεται χωρίς λύση, την ώρα που από πίσω υπάρχει πάντα ο μόνιμος, βαρύς φόβος: «Τι θα γίνει το παιδί μου όταν εγώ φύγω από τη ζωή;»
Η δική σου οικογένεια πώς διαχειρίστηκε αυτό το κομμάτι μεγαλώνοντας;
Η δική μου οικογένεια ήταν ανέκαθεν υποστηρικτική. Βέβαια, λόγω ιδιοσυγκρασίας και της εποχής που μεγάλωσαν, δεν ήταν οι γονείς που θα έρχονταν ανοιχτά να με ρωτήσουν «τι γίνεται με τις κοπέλες;». Δεν είναι καθόλου εύκολο για τους ανθρώπους να μιλάνε για τη σεξουαλικότητα, πόσο μάλλον για αυτή των παιδιών τους. Το συζητούσαμε, όμως, όποτε το έφερνα εγώ στην κουβέντα, υπήρχε χώρος.
Ο Άρης Κατσούλης σε στιγμιότυπο της ταινίας “Από τι είμαστε φτιαγμένοι”
Η αποδοχή του σώματος και η ελευθερία του νερού
Στο ντοκιμαντέρ υπάρχουν δύο πολύ δυνατές, συμβολικές σκηνές με εσένα στο νερό – στην αρχή στη θάλασσα και στο φινάλε σε ένα ποτάμι. Τι σημαίνουν αυτές οι στιγμές για σένα;
Η θάλασσα είναι μια από τις ελάχιστες στιγμές που νιώθω απόλυτα ελεύθερος μέσα στο σώμα μου. Εκεί μπορώ να επιπλεύσω, να συμφιλιωθώ με το σώμα μου μπροστά στα μάτια των άλλων. Όμως η αλήθεια είναι ότι η δική μου εσωτερική ματιά άλλαξε ριζικά κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων.
Εγώ, ως ιδιοσυγκρασία, από παιδί αρνιόμουν πεισματικά να κάτσω σε αμαξίδιο. Ορθωνόμουν και περπατούσα χρησιμοποιώντας rollator, κόντρα σε όλες τις προβλέψεις των γιατρών. Πάλεψα πολύ μέσα μου. Έπρεπε, μέσα από αυτή την ταινία, να αποδεχτώ ότι το αμαξίδιο δεν είναι ήττα, αλλά απλώς ένα μέσο για να κερδίσω περισσότερη αυτονομία, και σίγουρα δεν με κάνει λιγότερο ικανό να αγαπήσω και να αγαπηθώ.
Video από το backstage της συνέντευξης του Άρη Κατσούλη
Φεύγοντας από την αίθουσα, ο θεατής νιώθει ότι η ταινία χρησιμοποιεί την αναπηρία σαν καθρέφτη για να μιλήσει τελικά για την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη. Ήταν αυτός ο στόχος σας;
Ακριβώς. Δεν θέλαμε σε καμία περίπτωση να πέσουμε στην παγίδα του εύκολου συναισθηματισμού. Η ταινία δεν έγινε για να δείξουμε πόσο «ήρωες» είμαστε ή πώς «νικήσαμε» την αναπηρία. Είμαι ένας από εσάς. Στην ταινία είμαστε απλώς οι προνομιούχοι που είχαμε τη φωνή και το βήμα να μιλήσουμε δημόσια. Αυτή η δουλειά έγινε για όσους δεν έχουν αυτό το βήμα, με την ελπίδα να δουν τον εαυτό τους στην οθόνη και να νιώσουν ότι δεν είναι μόνοι. Η ταινία μας καλεί όλους να αναρωτηθούμε: *Τι είναι αυτό που ερωτευόμαστε τελικά; Ένα αψεγάδιαστο σώμα ή μια φωτεινή προσωπικότητα με ψυχή και ενέργεια;
Τι θα ήθελες, λοιπόν, να κρατήσει ο κόσμος τελειώνοντας αυτή τη συζήτηση;
Ότι η σεξουαλική ανάγκη είναι βασική και μας αφορά όλους, ανεξάρτητα από σώμα, ηλικία ή σεξουαλικό προσανατολισμό. Αν αγνοούμε μια τόσο βασική ανάγκη, το άτομο καταλήγει ανελεύθερο – και αυτό είναι ό,τι χειρότερο μπορείς να κάνεις σε έναν άνθρωπο. Δεν υπάρχει ένας μόνο τρόπος και ένας μόνο δρόμος για τον έρωτα και δεν πρέπει να ντρεπόμαστε για κανέναν από αυτούς. Ερωτευόμαστε χαρακτήρες, συμπεριφορές, σώματα. Ερωτευόμαστε με όλο μας το είναι, με όλα μας τα μέσα.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το μεγαλύτερο επίτευγμα του «Από τι είμαστε φτιαγμένοι». Ότι ξεκινά από την αναπηρία, αλλά καταλήγει να μιλά για κάτι βαθιά κοινό και οικείο. Για την επιθυμία να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε. Και για το γεγονός ότι, τελικά, αυτά από τα οποία είμαστε φτιαγμένοι δεν διαφέρουν και τόσο μεταξύ μας.
Τέλος, μια αναμνηστική φωτογραφία μετά το τέλος της συνέντευξης – Άρη σε ευχαριστώ για τον χρόνο, την εμπιστοσύνη και το θάρρος σου να ανοίγεις δρόμους εκεί που υπήρχαν μόνοι τείχη και σιωπή.
Μια αναμνηστική φωτογραφία μετά τη συνέντευξη (Ρία Ντάμα-Άρης Κατσούλης)
