Η πάντα απολιτίκ αλλά και πάντα πολιτικοποιημένη Eurovision
Μπορεί ένας μουσικός διαγωνισμός να παραμείνει απολιτίκ εν μέσω γενοκτονίας; Οι έντονες αντιδράσεις για τη συμμετοχή του Ισραήλ, τα απαγορευμένα σύμβολα των καλλιτεχνών και η συστηματική προσπάθεια της EBU να φιμώσει τις φωνές υπέρ της Παλαιστίνης αποδεικνύουν το αντίθετο.
Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία με το πρόσχημα της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» φτάνοντας στην κορύφωση μια Ρωσοουκρανική διαμάχη που ξεκινάει από το 2014 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU) δείχνοντας γρήγορα αντανακλαστικά, μία μόλις μέρα μετά, στις 25 Φεβρουαρίου ανακοίνωσε την ακύρωση της Ρωσικής αποστολής στην Eurovision, ένας αποκλεισμός που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Ενάμιση χρόνο αργότερα στις 7 Οκτωβρίου 2023, το Ισραήλ με πρόφαση τις επιθέσεις της Χαμάς εισβάλει στην Γάζα, φτάνοντας στην κορύφωση όχι έναν πόλεμο αλλά μια γενοκτονία που πραγματοποιείται εναντίον των Παλαιστινίων από το 1948. Σήμερα, 3 χρόνια μετά, με 72.740 νεκρούς αμάχους στην Παλαιστίνη και την επιθετική εμπλοκή της χώρας σε μια σειρά από κράτη στην Μέση Ανατολή -με το Ιράν και τον Λίβανο να βρίσκονται στους πιο πρόσφατους καταλόγους-, το Ισραήλ συμμετέχει κανονικότατα στην Eurovision.
Μία σειρά από εκκλήσεις χωρών για μποϊκοτάζ, με το πιο πρόσφατο παράδειγμα να αποτελεί η ανακοίνωση μη συμμετοχής πέντε χωρών –η Δημοκρατία της Ιρλανδίας, η Ολλανδία, η Σλοβενία, η Ισπανία και η Ισλανδία- όπως και η ανοιχτή επιστολή 1.000 και πλέον μουσικών από διάφορες χώρες – που καλούν σε μποϊκοτάζ του διαγωνισμού- δεν ήταν αρκετές ώστε τα αντανακλαστικά της EBU να σταθούν στο ίδιο μήκος κύματος.
Η μόνιμη δικαιολογία της οργάνωσης αυτά τα 3 χρόνια, ως απάντηση σε όλες τις πιέσεις είναι πως η Eurovision αποτελεί έναν Πολιτιστικό διαγωνισμό μουσικής, που αφήνει έξω κάθε πολιτική σκοπιμότητα και διαχωρίζει την πολιτικές επιλογές μιας χώρας από την συμμετοχή της στον διαγωνισμό. Το παράδοξο είναι πως περίπου με τα ίδια επιχειρήματα είχε δικαιολογήσει τον αποκλεισμό της Ρωσίας.
Δεν χρειάζεται να αναφερθούν οι διαφορές ανάμεσα στον πόλεμο της Ευρώπης με την γενοκτονία στην Μέση Ανατολή και να μπουν σε μια σύγκριση οι δύο καταστάσεις. Αυτά λίγο πολύ είναι γνωστά στους περισσότερους. Άλλωστε στην συγκεκριμένη περίπτωση φαίνεται πως το κριτήριο της EBU τελικά δεν είναι ποιος είναι το θύμα και ποιος ο θύτης, αλλά από ποιες παγκόσμιες δυνάμεις στηρίζεται η κάθε εμπόλεμη χώρα. Θα μπορούσε λοιπόν πλήρως τεκμηριωμένα να βγει το συμπέρασμα ότι η Eurovision όχι απλά δεν είναι απολιτίκ διαγωνισμός, αλλά βαθιά πολιτικοποιημένος, που εξυπηρετεί πλήρως τους πολεμικούς και προπαγανδιστικούς σκοπούς της ΝΑΤΟικής δύσης -ΗΠΑ και ΕΕ- και του συμμάχου τους Ισραήλ.
Η Ισραηλινή προπαγάνδα στις γραμμές της Eurovision
Το Ισραήλ εδώ και πολλά χρόνια, έχει αναπτύξει μια από τις πιο εξελιγμένες τεχνικές προπαγάνδας, που μόνο με τις Γκεμπελικές και Χολιγουντιανές μεθόδους θα μπορούσε να συγκριθεί. Σε αυτή την προπαγάνδα λοιπόν -η οποία στην ισραηλινή γλώσσα περιγράφεται από την λέξη Hasbara- επενδύονται κάθε χρόνο πολλά εκατομμύρια. Για το 2026, ο προϋπολογισμός για τη Hasbara εκτιμάται στα 730 εκατομμύρια δολάρια, ποσό πενταπλάσιο από το προηγούμενο έτος, καθιστώντας το Ισραήλ την πρώτη χώρα σε διάθεση κονδυλίων για τέτοιους σκοπούς. Τα χρήματα αυτά χρησιμοποιούνται για την προώθηση του επικοινωνιακού αφηγήματος της χώρας σε όλα τα social media μέσο χορηγούμενων διαφημίσεων και πληρωμένων account, για δωρεές σε Ισραηλινά λόμπι (AIPAC, ELNET), σε φιλανθρωπικά ιδρύματα και άλλα πολλά που χρήζουν περισσότερης ανάλυσης. Όλα αυτά έχουν ένα βασικό στόχο, την προώθηση του διαχρονικού αφηγήματος του Ισραήλ περί αμυντικού πολέμου απέναντι σε “αντισημιτικές” δυνάμεις και το ξέπλυμα των τεράστιων εγκλημάτων του σε Παλαιστίνη και ένα σωρό άλλες χώρες.
Η χρήση της Eurovision από το Ισραήλ ως εργαλείο «ήπιας ισχύος» και προπαγάνδας (Hasbara) έχει βρεθεί στο επίκεντρο έντονων αποκαλύψεων, ιδιαίτερα μετά τον διαγωνισμό του 2024 και του 2025. Σύμφωνα με έρευνα των New York Times, η ισραηλινή κυβέρνηση εφάρμοσε μια συστηματική στρατηγική για να αναστρέψει το αρνητικό κλίμα λόγω του πολέμου στη Γάζα. Η ισραηλινή κυβέρνηση επένδυσε περισσότερα από 1 εκατομμύριο δολάρια σε καμπάνιες marketing γύρω από τη Eurovision. Μόνο το 2024, δαπανήθηκαν πάνω από 800.000 δολάρια για πολύγλωσσες διαφημίσεις σε πλατφόρμες όπως το YouTube και το Google. Αυτές οι διαφημίσεις προέτρεπαν το κοινό στην Ευρώπη να ψηφίσει το Ισραήλ έως και 20 φορές, το οποίο ήταν το επιτρεπτό όριο μέχρι πέρσι, αφού η EBU αποφάσισε να το μειώσει φέτος στις 10 φορές.
Πληρωμένη διαφήμιση για ψήφο στο Ισραήλ, 2025
Στην συμμετοχή του 2024, το Ισραήλ επιχείρησε να κατέβει στον διαγωνισμό με ένα τραγούδι, ονόματι “October Rain”, οι στίχοι του οποίου αναφέρονταν άμεσα στην επίθεση της 7ης Οκτωβρίου. Μετά την απόρριψη από την EBU για παραβίαση της πολιτικής ουδετερότητας, υπήρξε παρέμβαση του Προέδρου του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, ο οποίος ζήτησε «απαραίτητες προσαρμογές» ώστε η χώρα να μη λείψει από το διεθνές βήμα. Τελικώς, το τραγούδι επέστρεψε με την ονομασία “Huriccane” και αλλαγμένους στίχους. Το 2025, το Ισραήλ δοκίμασε κάτι καινούργιο και αντί να φορτώσει την ιστορία μέσα στο τραγούδι, αποφάσισε να το κάνει στην τραγουδίστρια που το εκπροσώπησε. Έτσι, για την εκπροσώπηση της χώρας επιλέχθηκε η Γιουβάλ Ραφαέλ, η οποία παρουσιάστηκε ως επιζήσασα της επίθεσης της Χαμάς, στο Nova Festival, στις 7 Οκτωβρίου του 2023.
H Ισραηλινή προπαγάνδα όμως στην Eurovision, δεν περιορίζεται μόνο στους παραπάνω τρόπους και στην άμεση παρέμβαση του ίδιου του κράτους του Ισραήλ. Από το 2020 μέχρι και σήμερα, βασικότερος χορηγός του διαγωνισμού είναι η ισραηλινή εταιρία καλλυντικών, Moroccanoil με τεράστια χρηματικά ποσά ετησίως να επενδύονται από αυτήν στον διαγωνισμό. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει πολλούς αναλυτές και επικριτές να κατηγορούν την EBU για οικονομική εξάρτηση από τις ισραηλινές επενδύσεις, κάτι το οποίο εξηγεί την άρνηση της οργάνωσης να αποκλείσει τον βασικό της χρηματοδότη.
Καταστολή της φιλο-παλαιστινιακής έκφρασης
Η συμμετοχή του Ισραήλ στην Eurovision, ειδικότερα από το 2024 και μετά έχει φέρει ένα τεράστιο κύμα οργής απέναντι στην EBU, που κάθε χρόνο διογκώνεται όλο και περισσότερο. Μέσα σε αυτό το κλίμα, στους τελευταίους δύο διαγωνισμούς υπήρξαν αρκετές προσπάθειες -είτε οργανωμένες από ακτιβιστικές οργανώσεις, είτε μεμονωμένες από το κοινό- διαμαρτυρίας και καταγγελίας των εγκλημάτων του Ισραήλ. Αυτές οι δράσεις κυρίως περιείχαν ύψωση παλαιστινιακών σημαιών και φώναγμα συνθημάτων – όπως “Stop Genocide” και “Free Palestine”-, κυρίως κατά την διάρκεια των εμφανίσεων της χώρας. Και τις δύο χρονιές υπήρξε έντονη καταστολή αυτών των φαινομένων με βίαιες απομακρύνσεις από τον χώρο, ανθρώπων που διαμαρτύρονταν, όπως και με την ηχητική κάλυψη αποδοκιμασιών και συνθημάτων στην τηλεοπτική μετάδοση.
Iceland’s Hatari raises Palestinian flags during Eurovision results, 2019
Φέτος κατά την διάρκεια της εμφάνισης του ισραηλινού Νόαμ Μπέταν, τα συνθήματα υπέρ της Παλαιστίνης για άλλη μια φορά κατέκλεισαν το στάδιο, με την μετάδοση τους να γίνεται κανονικά αυτή την φορά. Βέβαια, δεν θα έπρεπε να λέμε και ευχαριστώ στην EBU, αφού χρειάστηκαν πολλές καταγγελίες του φαινομένου και πιέσεις για τον αποκλεισμό του γενοκτονικού κράτους, για να καταλήξει εν τέλει να κάνει το ελάχιστο, να αφήσει ελεύθερη την έκφραση υπέρ της Παλαιστίνης.
Οι παλαιστινιακοί συμβολισμοί όμως, δεν έχουν προέλθει μόνο από το κοινό και ακτιβιστές. Υπήρξαν παραδείγματα και καλλιτεχνών που εμφανίστηκαν στον διαγωνισμό και προσπάθησαν με τον τρόπο τους να διαμαρτυρηθούν. Τρανταχτό παράδειγμα είναι ο Σουηδός, Eric Saade, ο οποίος κατά την διάρκεια της εμφάνισής του στο opening act το 2024, φορούσε με παλαιστινιακή μαντήλα (keffiyeh) δεμένη στον καρπό του. Η EBU, επέπληξε την απόφασή του αυτή και εντελώς αντιδραστικά δεν ανάρτησε την εμφάνιση του στα social media.
Eric Saade, opening act, Eurovision 2024
Την ίδια χρονιά, η τραγουδίστρια που εκπροσωπούσε την Ιρλανδία είχε γράψει σε διάφορα σημεία του σώματός της, μηνύματα γραμμένα στο αρχαίο ιρλανδικό αλφάβητο, τα οποία μεταφράζονταν σε «κατάπαυση του πυρός» και «Ελευθερία στην Παλαιστίνη». Η EBU, εντόπισε τα μηνύματα αυτά στις πρόβες και ανάγκασε την τραγουδίστρια να τα αλλάξει πριν την εμφάνιση του επίσημου ημιτελικού.
Όλα αυτά οδήγησαν την EBU, το 2024 και ακόμα περισσότερο το 2025, να απαγορεύσει κάθε σημαία που δεν συμμετέχει στον διαγωνισμό – απαγορεύοντας αυτομάτως και την Παλαιστινιακή με έμμεσο τρόπο- όπως και κάθε πολιτικό σύμβολο. Προφανώς με την κλασική και διαχρονική της δικαιολογία, την «μη πολιτικοποίηση του διαγωνισμού». Ή μάλλον πιο σωστά, την επιλεκτική «μη πολιτικοποίηση του διαγωνισμού».
