Το Μνημείο του Σοβιετικού Στρατιώτη στην Καλλιθέα

Σε μια συνοικία της Αθήνας υπάρχει ένα μνημείο αφιερωμένο σε έναν Σοβιετικό στρατιώτη, που βρίσκεται σε ένα παρκάκι επί της Λεωφόρου Συγγρού στην Καλλιθέα. Είναι αφιερωμένο στους Σοβιετικούς στρατιώτες που πολέμησαν στην Ελληνική Αντίσταση ενάντια στους Ναζί. Πρόκειται για μια γλυπτική σύνθεση, τοποθετημένη υπό γωνία πάνω σε ένα μαύρο γρανιτένιο βάθρο, που απεικονίζει έναν πεσόντα στρατιώτη με ένα τουφέκι, δίπλα είναι καθισμένη μια Ελληνίδα, με σανδάλια και ένα μαντήλι να καλύπτουν τα μαλλιά της, που τον θρηνεί. Το μνημείο δημιουργήθηκε από τον Ρώσο γλύπτη Βιατσεσλάβ Κλίκοφ και αποκαλύφθηκε το 2005 για να τιμήσει την 60ή επέτειο της Ημέρας της Νίκης.

Δημιουργία και αποκαλυπτήρια το 2005

Ήταν το τελευταίο μνημείο προς τιμήν των στρατιωτών του Κόκκινου Στρατού που άνοιξε στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2005.

Η δημιουργία του μνημείου είναι καρπός των προσπαθειών του ρωσικού κράτους, της Ένωσης Ελλήνων της Ρωσίας, της Ρωσικής Πρεσβείας στην Αθήνα, της περιφερειακής διοίκησης Καλλιθέας, του Διεθνούς Ιδρύματος Σλαβικού Πολιτισμού και των Ελληνορωσικών και Ρωσοελληνικών Συλλόγων Φιλίας. Ο Βλαντιμίρ Καϊσέφ, επικεφαλής του Δημόσιου Οργανισμού Κοινότητας Πόντου, έπαιξε σημαντικό ρόλο σε αυτό το έργο ιστορικής μνήμης.

Η επιγραφή στο βάθρο του μνημείου αναφέρει: «Στους Σοβιετικούς στρατιώτες που πέθαναν για την ελευθερία και την ανεξαρτησία της Ελλάδας από το 1941 έως το 1944». Το μνημείο, που δημιουργήθηκε για να συμπέσει με την 60ή επέτειο της μεγάλης νίκης επί του φασισμού, είναι αφιερωμένο στη μνήμη εκατοντάδων Σοβιετικών στρατιωτών που πέθαναν κατά τη διάρκεια του πολέμου πολεμώντας τους Ναζί κατακτητές. Διέφυγαν από ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και πολέμησαν σε ελληνικές αντάρτικες μονάδες. Οι τάφοι τους, σχεδόν όλοι χωρίς ταυτοποίηση, είναι διάσπαρτοι σε όλη την Ελλάδα, από το νησί της Κρήτης μέχρι τα βουνά της βόρειας Ελλάδας.

Η καλλιτεχνική σύνθεση και ο συμβολισμός της

Το μνημείο τιμά τους Σοβιετικούς στρατιώτες που διέφυγαν από την αιχμαλωσία και εντάχθηκαν στους Έλληνες παρτιζάνους κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Athens Book Space: Ραντεβού στο Πάρκο Ελευθερίας

Τρεις Σοβιετικοί στρατιώτες—ο Αλεξέι, ο Βάνια και ο Κόλια—που έπεσαν στη μάχη στην περιοχή της Καλλιθέας τιμούνται ιδιαίτερα.

Από την ημέρα των αποκαλυπτήριων κάθε γιορτή της μεγάλης νίκης της Σοβιετικής Ένωσης επί του φασισμού, Ημέρα της Νίκης στις 9 Μαΐου, στην πρωτεύουσα της Ελλάδας, την Αθήνα, στην Καλλιθέα γίνεται κατάθεση στεφάνων από πρεσβείες των χωρών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, από το 2023 εκτός Ουκρανίας, με εορταστικές εκδηλώσεις και στρατιωτικά τραγούδια στα Ρωσικά και Ελληνικά, ακολουθούμενες από πορεία «Ιερό Τάγμα» με πορτρέτα πεσόντων παππούδων, συγγενών στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο.

9 Μαίου. Μνημείο του Σοβιετικού Στρατιώτη στην Αθήνα

Ιστορία του μνημείου

Το μνημείο που απεικονίζει έναν πεσόντα στρατιώτη, ντυμένο με στρατιωτική στολή, με ένα τουφέκι στο πλάι, μαρτυρεί το γεγονός ότι, το 1944, βρέθηκαν στην Καλλιθέα πραγματικοί στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού της Σοβιετικής Ένωσης, να πολεμούν εδώ στην Ελλάδα ενάντια στον φασισμό.

Τον χειμώνα του 1943-44, οι Σοβιετικοί πολίτες και στρατιώτες που κρατούνταν αιχμάλωτοι από τους Ναζί στάλθηκαν όχι μόνο σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία, αλλά και στην υπόλοιπη κατεχόμενη Ευρώπη, έτσι ώστε αν δραπέτευαν, να μην μπορούν να επιστρέψουν στο Ανατολικό Μέτωπο.

Οι Αλεξέι, Βάνια και Κόλια: Σοβιετικοί μαχητές του ΕΛΑΣ

Κάπως, μια ομάδα Γερμανών, που είχε στρατοπεδεύσει στην Καλλιθέα εκείνη την εποχή, ανάμεσα στους δρόμους Συγγρού, Μαντζαγριωτάκη, Δοϊράνης και Δαβάκη, κρατούσε αιχμαλώτους, συμπεριλαμβανομένων Σοβιετικών στρατιωτών. Οι τρεις στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού ονομάζονταν Αλεξέι, Βάνια, Νικολάι (Κόλια).

Ο Ερρίκος Βακαλόπουλος, αντάρτης του ΕΛΑΣ στην Καλλιθέα, αφηγήθηκε στην εφημερίδα του Ελληνικού Κομμουνιστικού Κόμματος Ριζοσπάστης το 2009: «Σε αυτόν τον λόχο (το συντακτικό γραφείο των Γερμανών κατακτητών), μεταξύ των κρατουμένων υπήρχαν και Σοβιετικοί στρατιώτες. Κατά τη διάρκεια του στρατοπέδου του γερμανικού λόχου, τρεις Σοβιετικοί στρατιώτες που κρατούνταν αιχμάλωτοι δραπέτευσαν».

Το 1944, οι δραστηριότητες του ΕΛΑΣ έγιναν γνωστές σε όλη την Ευρώπη. Σοβιετικοί αιχμάλωτοι πολέμου ρωτούσαν, έψαχναν και έμαθαν που βρίσκεται ΕΛΑΣ στην Καλλιθέα. Και όχι μόνο αυτό. Στρατολογήθηκαν στον ΕΛΑΣ και, όπως λέει ο Ερρίκος Βακαλόπουλος, «έκλεψαν γερμανικά όπλα και τα παρέδωσαν».

Οι Αλεξέι, Βάνια και Κόλια εντάχθηκαν στο 2ο Απόσπασμα του ΕΛΑΣ Καλλιθέας, με έδρα την Αγία Ελεούσα. «Αυτοί οι στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού συμμετείχαν σε όλες τις μάχες που δόθηκαν εναντίον των Γερμανών από τις εφεδρικές μονάδες του ΕΛΑΣ Καλλιθέας εκείνη την εποχή», συνεχίζει ο Ερρίκος Βακαλόπουλος. Μαζί πολέμησαν, μαζί αγωνίστηκαν για να απελευθερώσουν την Ελλάδα από τον ναζιστικό ζυγό και να ανοίξουν το δρόμο για τη λαϊκή εξουσία στη χώρα μας.

Η Καλλιθέα στην Κατοχή και η δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ

Η Καλλιθέα ήταν μια από τις γειτονιές της Αθήνας, όπως και οι περισσότερες συνοικίες της πρωτεύουσας, που κυριαρχούνταν από το ΕΑΜ κατά την κατοχή. Λίγο πριν την απελευθέρωση, οι Ναζί κατακτητές, μαζί με τους Έλληνες συνεργάτες τους, άσκησαν πρωτοφανή τρομοκρατία σε αυτές τις γειτονιές. Ήταν το καλοκαίρι του 1944 που έλαβαν χώρα τα διαβόητα «αποκλείσματα» σε αρκετές περιοχές της Αθήνας και του Πειραιά.

Εκείνη την εποχή, το καλοκαίρι του 1944, έλαβε χώρα η πολιορκία της Καλλιθέας. Όλοι οι άνδρες άνω των 18 ετών σύρθηκαν στην πλατεία. Με τη βοήθεια Γερμανών τραμπούκων, όσοι ήταν ύποπτοι για συμμετοχή στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν.

Ωστόσο, το Φυσικό Καταφύγιο του ΕΛΑΣ Καλλιθέας παραμένει άθικτο και συνεχίζει τις δραστηριότητές του. Οι Ναζί και οι συνεργάτες τους εξαπέλυσαν ανθρωποκυνηγητό και, μετά από προδοσία, 14 κάτοικοι της Ελευθερίας και 11 αγωνιστές, κάτοικοι της Καλλιθέας, συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν στις 26 Αυγούστου 1944 στην Αγία Ελεούσα. Ανάμεσά τους ήταν και οι τρεις Σοβιετικοί στρατιώτες του ΕΛΑΣ.

Έτσι, αυτό το μνημείο στη συμβολή οδών Συγγρού και Φιλάρετου υπάρχει για να μαρτυρήσει τη θυσία του Αλεξέι, του Βάνια και του Κόλια, καθώς και τις συνδέσεις μεταξύ της αντίστασης της αντιφασιστικής Ελλάδας και της τότε Σοβιετικής Ένωσης.

Ο βανδαλισμός του 2022

Δυστυχώς, μετά την έναρξη της ρωσο-ουκρανικής σύγκρουσης, στις 19 Μάρτιου 2022, με τα ναζιστικά σύμβολα του ουκρανικού «τάγματος Αζόφ» βεβηλώθηκε το μνημείο προς τιμήν του Σοβιετικού Στρατιώτη στην Καλλιθέα.

Η σχετική ανάρτηση της πρεσβείας της Ρωσίας στην Ελλάδα:

“Οι υπέρμαχοι του ουκρανικού εθνικιστικού τάγματος Αζόφ, που τόσα χρόνια τρομοκρατούσε και δολοφονούσε εν ψυχρώ τους κατοίκους της ανατολικής Ουκρανίας, σήκωσαν το χέρι τους εναντίον της ιερής μνήμης στην Ελλάδα για τους Σοβιετικούς στρατιώτες – αυτούς οι οποίοι με τεράστιες θυσίες απελευθέρωσαν την σκλαβωμένη Ευρώπη από τον φασισμό στο Β’ Παγκόσμιο πόλεμο.

Καταδικάζουμε απερίφραστα αυτήν την ανήθικη απόπειρα προσβολής της ιστορίας και την απαράδεκτη πράξη βανδαλισμού.

Ύστερα από αυτήν την εγκληματική ενέργεια και τις αμέτρητες αποκαλύψεις των κατοίκων της Μαριούπολης και του Ντονμπάς χρειάζονται άραγε επιπλέον αποδείξεις για την ναζιστική φύση του Αζόφ και άλλων παρόμοιων ταγμάτων ακραίων εθνικιστών της Ουκρανίας;

Καλούμε τις Ελληνικές Αρχές θα κάνουν ό,τι είναι αναγκαίο για τη διερεύνηση της βάρβαρης αυτής επίθεσης και την τιμωρία των βανδάλων. #StopFascism”