Μια βόλτα στο Παγκράτι: Η γειτονιά με χαρακτήρα

Ρεπορτάζ: Βασιλική Δροσάτου

Έχεις επισκεφθεί ποτέ το Παγκράτι;

Εάν ζεις σε αυτή την περιοχή ή έχεις περάσει έστω και ως επισκέπτης, θα έχεις παρατηρήσει ότι δεν διαθέτει τη γραφικότητα της Πλάκας ούτε την τουριστική υπερβολή του κέντρου.

Τι είναι όμως αυτό που το κάνει να ξεχωρίζει;

Είναι κάτι πιο δύσκολο να εντοπιστεί ανάμεσα στις τόσες γειτονιές της Αθήνας. Είναι ο χαρακτήρας του. Όπως οι άνθρωποι διαφέρουμε μεταξύ μας μέσα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά μας, έτσι και οι γειτονιές αποκτούν τη δική τους ταυτότητα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Ιλίου Μέλαθρον γνωστό ως Μέγαρο Σλήμαν

Το Παγκράτι ισορροπεί ανάμεσα στην «παλιά Αθήνα» και στη «νέα αστική πραγματικότητα»! συνταξιούχοι που διαβάζουν εφημερίδα στο παγκάκι, νέοι που συναντιούνται στα καφέ το πρωί και στα μπαρ το βράδυ, αλλά και digital nomads που εργάζονται με το laptop στα πολυάριθμα στέκια της περιοχής.

Η ονομασία «Παγκράτι» δεν είναι τυχαία, αλλά αποτελεί έναν ζωντανό δεσμό της γειτονιάς με την κλασική αρχαιότητα. Προέρχεται από το Ιερό του Παγκράτους Ηρακλέους, ενός τοπικού ήρωα-θεού που λατρευόταν στην περιοχή κατά τους κλασικούς χρόνους. Η λέξη είναι σύνθετη από το «παν» και το «κράτος», δηλώνοντας αυτόν που έχει την απόλυτη δύναμη, τον παντοδύναμο. Το ιερό ανακαλύφθηκε τυχαία το 1952, στη συμβολή των οδών Βασιλέως Κωνσταντίνου και Ερατοσθένους, κατά τη διάρκεια εκσκαφών για την ανέγερση ενός κτιρίου. Βρισκόταν στην αριστερή όχθη του Ιλισού ποταμού, ο οποίος σήμερα κυλάει υπογείως κάτω από τη Βασ. Κωνσταντίνου.

Από το μεσοπόλεμο στη σύγχρονη καθημερινότητα

Οι παλιές μονοκατοικίες διαμόρφωσαν την εικόνα της περιοχής

Ιστορικά, το Παγκράτι άρχισε να διαμορφώνεται ως αστική συνοικία στις αρχές του 20ού αιώνα, με σημαντική ανάπτυξη μετά τον Μεσοπόλεμο. Το 1922 έδωσε στο Παγκράτι τη σημερινή του ψυχή. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η περιοχή, που μέχρι τότε ήταν γεμάτη περιβόλια και εξοχικές κατοικίες στις παρυφές της πόλης, δέχτηκε ένα τεράστιο κύμα προσφύγων. Οι πρώτοι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν σε πρόχειρους καταυλισμούς και αργότερα σε οργανωμένους συνοικισμούς.

Οι δρόμοι που σήμερα περπατάμε, όπως η Φιλολάου και η Δαμάρεως, ξεκίνησαν ως στενά περάσματα ανάμεσα σε χαμηλά προσφυγικά σπιτάκια. Αργότερα, χτίστηκαν οι πολυκατοικίες της δεκαετίας του ’50 και του ’60, με τα χαρακτηριστικά μπαλκόνια και τα μαρμάρινα κλιμακοστάσια, οι οποίες συνθέτουν μέχρι σήμερα την εικόνα της περιοχής.

Η έλευση των Μικρασιατών έφερε μια νέα κουλτούρα, που αργότερα, τις δεκαετίες του ’50 και ’60, προσέλκυσε διανοούμενους και καλλιτέχνες όπως ο Μάνος Χατζιδάκις (θαμώνας του μαγεμένου αυλού) και ο Γιώργος Σεφέρης. Αυτοί οι άνθρωποι δεν επέλεξαν το Παγκράτι τυχαία, αλλά για τη ζωντάνια και την πολυπολιτισμικότητα που κληρονόμησε από το 1922.

Εκτός από καλλιτεχνική, υπήρξε γειτονιά της μεσαίας τάξης, δημοσίων υπαλλήλων, και ανθρώπων που αναζητούσαν μια ισορροπία ανάμεσα στο κέντρο της πόλης και την πιο ήσυχη καθημερινότητα.

Αυτή η ισορροπία είναι ακόμα αισθητή. Περπατώντας στους γύρω δρόμους, το βλέμμα σου πέφτει στις λεπτομέρειες, όπως τα φυτά στα μπαλκόνια, τα παλιά κουδούνια, τα μικρά παντοπωλεία που συνυπάρχουν με τα σύγχρονα καφέ. Το Παγκράτι δεν απαξίωσε την εξέλιξη, εξελίχθηκε, χωρίς όμως να χάσει τον χαρακτήρα και την ταυτότητα του. Η συνύπαρξη παλιού και νέου είναι ίσως το πιο δυνατό του στοιχείο.

Σημεία συνάντησης και ανάσας

Η πλατεία Βαρνάβα αποτελεί το πιο αγαπημένο στέκι για όλες τις ηλικίες

Στην καρδιά της περιοχής, το Άλσος Παγκρατίου προσφέρει μια ανάσα πρασίνου στην πόλη. Πρόκειται για έναν δημόσιο χώρο που δεν εντυπωσιάζει με το μέγεθός του, αλλά με τη χρήση του. Παιδιά παίζουν, άνθρωποι κάνουν τη βόλτα τους, κάποιοι σταματούν απλώς για να καθίσουν στη σκιά τα καλοκαίρια. Είναι ένας χώρος ξεκούρασης και καθημερινής επαφής με τη φύση, ενταγμένος οργανικά στη ζωή της γειτονιάς.

Περπατώντας από το άλσος θα φτάσεις στην πιο αγαπημένη πλατεία του Παγκρατίου. Η πλατεία Βαρνάβα, σφύζει από ζωή, με τον ήχο από τις μηχανές του καφέ και τις χαλαρές συζητήσεις στα τραπεζάκια κάτω από τα δέντρα. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, ο χώρος γεμίζει με ανθρώπους που απολαμβάνουν τη βόλτα με τα σκυλιά τους, και θαμώνες που συζητούν για την πολιτική ή το ποδόσφαιρο. Σε αντίθεση με άλλες πλατείες, η δράση δεν περιορίζεται στο κέντρο, αλλά επεκτείνεται στα γύρω στενά και τα καφέ-μπαρ, δημιουργώντας μια αίσθηση οικειότητας και έντονης κοινωνικής ζωής. Πρόκειται για ένα δημοφιλές σημείο συνάντησης τόσο για τους παλιούς κατοίκους όσο και για τον νεαρόκοσμο, που φέρνει μια «hip» και κοσμοπολίτικη αύρα στην περιοχή.

Το Παγκράτι του Πολιτισμού και της Τέχνης

Σημαντικό κεφάλαιο για το Παγκράτι αποτελεί και ο πολιτισμός.

Σε μικρή απόσταση βρίσκεται η Εθνική Πινακοθήκη, https://www.nationalgallery.gr/ένας από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς οργανισμούς της χώρας. Οι εκτενείς συλλογές της περιλαμβάνουν πάνω από 20.000 έργα τέχνης (ζωγραφική, γλυπτική, χαρακτική) που καλύπτουν την περίοδο από τη μεταβυζαντινή εποχή έως σήμερα. Η έμφαση δίνεται στους Έλληνες δημιουργούς, όπως οι Λύτρας, Γύζης, Θεόφιλος, Τσαρούχης και Μόραλης, αναδεικνύοντας την πορεία της ελληνικής τέχνης. Η παρουσία της ενισχύει τον ρόλο της περιοχής ως πολιτιστικού κόμβου, φέρνοντας επισκέπτες από όλη την Αθήνα και συνδέοντας τη γειτονιά με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία.

Το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή https://goulandris.gr/είναι το απόλυτο πολιτιστικό τοπόσημο του Παγκρατίου, γνωστό για τη σπάνια ιδιωτική συλλογή του που καλύπτει έναν αιώνα ευρωπαϊκής και ελληνικής τέχνης. Η συλλογή συγκεντρώθηκε από τους ιδρυτές με προσωπικά κριτήρια και πάθος, και περιλαμβάνει έργα των κορυφαίων ονομάτων της τέχνης του 19ου και 20ού αιώνα. Εκτός από τους αναμενόμενους Βαν Γκογκ και Πικάσο, μπορεί κανείς να θαυμάσει έργα των Μονέ, Σεζάν, Γκωγκέν, Ντεγκάς, Τουλούζ-Λωτρέκ, καθώς και Ελλήνων Δημιουργών όπως των Τσαρούχη, Μόραλη, Χατζηκυριάκου-Γκίκα, Παρθένη. Ακόμη και έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (Ελ Γκρέκο) φιλοξενείται στη συλλογή. Το μουσείο εκτός από τους εκθεσιακούς χώρους, διαθέτει βιβλιοθήκη τέχνης, Καφέ-εστιατόριο και εργαστήρια για παιδιά.

Το ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή αποτελεί σημαντικό πολιτιστικό ορόσημο του Παγκρατίου

Παράλληλα, μικρές γκαλερί και καλλιτεχνικά στέκια συμπληρώνουν το τοπίο, και ενισχύουν τον οικείο χαρακτήρα της περιοχής αλλά και τη μποέμ διάσταση της

Τοπόσημο Παγκόσμιας Εμβέλειας: Το Καλλιμάρμαρο

Το Παναθηναϊκό Στάδιο, γνωστό και ως Καλλιμάρμαρο, υπερβαίνει τη διάσταση ενός απλού μνημείου. Αποτελεί το κομβικό σημείο όπου η επιβλητική αρχαιότητα συναντά και ακουμπά τη σύγχρονη αθηναϊκή πόλη. Ανακατασκευασμένο με λαμπρότητα το 1896, φιλοξένησε τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες, γεγονός που το καθιέρωσε ως παγκόσμιο σύμβολο του ολυμπιακού ιδεώδους.

Το Καλλιμάρμαρο συνδέει την αρχαιότητα με τη σύγχρονη ζωή της γειτονιάς

Πέρα από την ιστορική του βαρύτητα, το Στάδιο εντάσσεται στην καθημερινή ζωή της γειτονιάς. Η πρωινή βόλτα γύρω από τον στίβο είναι μια άτυπη τελετουργία για τους κατοίκους. Δρομείς, περίεργοι τουρίστες, αλλά και ηλικιωμένοι με το ραδιοφωνάκι τους στο χέρι, συνυπάρχουν αρμονικά σε αυτόν τον μοναδικό κύκλο από πεντελικό μάρμαρο, συνθέτοντας την πιο αυθεντική εικόνα του Παγκρατίου.

Θέατρα: Από τις Μεγάλες Σκηνές στα Εναλλακτικά Στέκια

Το Παγκράτι δεν υστερεί σε θεατρική ζωή, προσφέροντας παραστάσεις για όλα τα γούστα, από εμπορικές επιτυχίες μέχρι avant-garde έργα.

Θέατρο Coronet: Ένα από τα πιο γνωστά θέατρα της περιοχής, στη Φρύνης 11. Φιλοξενεί εδώ και χρόνια επιτυχημένες παραγωγές, από stand-up comedy (όπως ο θρυλικός “Caveman” με τον Βλαδίμηρο Κυριακίδη) μέχρι πιο δραματικά έργα και μιούζικαλ. Πρόκειται για έναν χώρο που λειτουργεί ως σταθερό σημείο αναφοράς στα αθηναϊκά πολιτιστικά δρώμενα.

Θέατρο Πτι Παλαί (Petit Palais): Το ιστορικό αυτό κτίριο στη Ριζάρη, που λειτουργούσε παλιά ως κινηματογράφος, έχει μετατραπεί σε θέατρο, απαντώντας στο αίτημα της τοπικής κοινωνίας να διατηρήσει τον πολιτιστικό του χαρακτήρα. Φιλοξενεί αξιόλογες παραστάσεις, όπως μονολόγους και σύγχρονα έργα.

Προτάσεις για φαγητό & ποτό

Στο Παγκράτι, η «μόδα» δίνει τη θέση της στην ποιότητα και τον χαρακτήρα. Η γειτονιά σφύζει από μικρά, ιδιαίτερα στέκια που διατηρούν την αίσθηση της παλιάς αθηναϊκής γειτονιάς, προσφέροντας ταυτόχρονα σύγχρονες επιλογές για φαγητό και διασκέδαση.

Το chelsea Hotel κατάφερε να γίνει σημείο αναφοράς της περιοχής

Chelsea Hotel: Το Ατμοσφαιρικό Wine Bar

Το “Chelsea Hotel” δεν είναι απλώς ένα μπαρ, είναι ένα αληθινό meeting point στην Πλατεία Πλαστήρα. Οι ιδιοκτήτες, Εύα και Γιώργος, εμπνεύστηκαν το όνομα και τη διακόσμηση από το θρυλικό Chelsea Hotel της Νέας Υόρκης, όπου είχαν μείνει. Είναι γνωστό για τα γνήσια και προσιτά του ποτά, την καλή του μουσική και τη ζωντανή του ενέργεια, ειδικά τα βράδια της Παρασκευής και του Σαββάτου.

Ohh Boy: Η Σταθερή Αξία του Brunch

Το “Ohh Boy” στην οδό Αρχελάου 32 έχει καταστεί success story και αγαπημένο στέκι για specialty καφέ, brunch και μικρά γεύματα. Η φήμη του βασίζεται στη σταθερή ποιότητα και την προσοχή στη λεπτομέρεια. Εκτός από τον εξαιρετικό καφέ, προσφέρει πλούσιες επιλογές για brunch, γλυκές λιχουδιές και ελαφριά πιάτα.

Soil: Fine Dining με Αστέρι Michelin

Για μια εντελώς διαφορετική γαστρονομική εμπειρία, το Παγκράτι φιλοξενεί το “Soil”, ένα εστιατόριο βραβευμένο με Αστέρι Michelin. Ο σεφ και συνιδιοκτήτης Τάσος Μαντής (μαζί με τον Αλέξανδρο Μουρίδη) ηγείται του εστιατορίου με μια φιλοσοφία «από τη φάρμα στο τραπέζι» (farm-to-table). Πολλά από τα υλικά, τα βότανα και τα λαχανικά καλλιεργούνται στον προσωπικό του κήπο στο Αλεποχώρι.

Οι Μικροί Θησαυροί στα Στενά

Τα στενά γύρω από την Αρχελάου και την Πλατεία Βαρνάβα κρύβουν μια σειρά από μικρά wine bars και μεζεδοπωλεία που κρατούν ζωντανή την έννοια της γειτονιάς. Στέκια όπως το Terroirist ή το Materia Prima προσφέρουν εκλεκτές ετικέτες κρασιών και γκουρμέ εδέσματα.

Η διαδρομή στην περιοχή ιδανικά κλείνει με ένα ποτήρι κρασί στο χέρι και τη βεβαιότητα ότι βρίσκεσαι σε ένα μέρος αυθεντικό που δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει

Μουσικές Σκηνές & Live Στέκια

Η γειτονιά σφύζει από ζωή και μουσική, προσφέροντας βραδιές με ζωντανές εμφανίσεις που κρατούν την έννοια της διασκέδασης ζωντανή.

Half Note Jazz Club: Στα όρια Παγκρατίου και Μετς, αποτελεί ένα από τα πιο ιστορικά και αναγνωρισμένα τζαζ κλαμπ της Αθήνας. Φιλοξενεί καταξιωμένους Έλληνες και διεθνείς καλλιτέχνες, προσφέροντας υψηλού επιπέδου μουσικές βραδιές.

Silver Spurs: Για τους λάτρεις του ροκ και της all-day ατμόσφαιρας, το “Silver Spurs” στην οδό Ευφράνορος είναι ένα αυθεντικό στέκι. Είναι γνωστό για τα τακτικά live του, όπου ανεβαίνουν στη σκηνή εξαιρετικές μπάντες, δημιουργώντας μια παρείστικη και φιλική ατμόσφαιρα.

Ταβέρνες με Ζωντανή Μουσική: Για όσους προτιμούν κάτι πιο παραδοσιακό, υπάρχουν ταβερνάκια και μεζεδοπωλεία με ζωντανή ελληνική μουσική, όπως το «Έτσι Απλά», που συνδυάζουν καλό φαγητό με μελωδίες.

Η Γοητεία της Αυθεντικότητας

Το Παγκράτι προσφέρει κάτι σπάνιο στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις. Την αυθεντική εμπειρία της καθημερινής αθηναϊκής ζωής. Είναι μια γειτονιά που εξελίσσεται δυναμικά, υποδέχεται το σύγχρονο τρόπο ζωής  χωρίς όμως να χάνει τον χαρακτήρα και την ψυχή της. Και ίσως αυτός να είναι ο λόγος που, όσοι το γνωρίσουν, γίνονται αμέσως σταθεροί θαμώνες και δύσκολα το εγκαταλείπουν.

Είναι μια γειτονιά που δεν προσπαθεί να γίνει κάτι άλλο από αυτό που είναι.