Καλλιθέα: Ανάμεσα στη Μνήμη και το Μέλλον
Από τις προσφυγικές γειτονιές και τον ιστορικό Οίκο Τυφλών μέχρι το φουτουριστικό ΚΠΙΣΝ, η Καλλιθέα αναζητά την παλιά της αίγλη ανάμεσα στη νοσταλγία και την ελπίδα.
Η Καλλιθέα δεν είναι απλώς ένας σταθμός στον χάρτη της Αθήνας· είναι μια πόλη μέσα στην πόλη, ένας τόπος όπου το βαρύ παρελθόν του ξεριζωμού συναντά τη λαμπερή αρχιτεκτονική του μέλλοντος. Ξεκινώντας μια βόλτα από το κέντρο της και καταλήγοντας στο παραλιακό μέτωπο, ο επισκέπτης αντιλαμβάνεται γρήγορα γιατί αυτή η γειτονιά παραμένει μια από τις πιο ζωντανές και αυθεντικές κυψέλες της Αττικής.
Η Καρδιά της Πόλης: Πλατείες και Ιστορία
Πλατεία Συνταγματάρχη Δαβάκη. Δήμος Καλλιθέας
Σελίδα FB Η Καλλιθέα και πέριξ μέσα από φωτογραφίες!
Η διαδρομή ξεκινά από την κεντρική πλατεία της Καλλιθέας – Πλατεία Δαβάκη. Είναι το σημείο όπου η ιστορία της αντίστασης –με το άγαλμα του συνταγματάρχη Δαβάκη να δεσπόζει– συναντά την καθημερινότητα των ηλικιωμένων που συζητούν στα παγκάκια και των παιδιών που τρέχουν κάτω από τα δέντρα. Βρίσκεται κιόλας στην αρχή της Δημοτικής Αγοράς, οπότε αποτελεί σημείο συνάντησης των νοικοκυρών μετά τα ψώνια. Λίγα μέτρα πιο κάτω, η Πλατεία Κύπρου προσφέρει τον απαραίτητο αστικό παλμό. Με τα εμπορικά καταστήματα και τα καφέ να σφύζουν από ζωή, η πλατεία αυτή αποτελεί το κοινωνικό «facebook» της γειτονιάς, εκεί όπου όλοι συναντιούνται πριν ή μετά τη δουλειά.
Η ιστορία της Καλλιθέας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Μικρασιατική Καταστροφή. Περπατώντας στα στενά γύρω από τη λεωφόρο Θησέως, μπορεί κανείς να διακρίνει ακόμα κάποια χαμηλά προσφυγικά σπίτια με τις εσωτερικές αυλές, που στέκονται πεισματικά δίπλα στις σύγχρονες πολυκατοικίες. Αυτή η αντίθεση είναι που δίνει στην περιοχή την ιδιαίτερη ταυτότητά της.
Δείτε την Καλλιθέα του 1965 εδώ
Ήταν μια εποχή που η Καλλιθέα έσφυζε από έναν σπάνιο πολιτισμό της καθημερινότητας. Ήταν η γειτονιά σπουδαίων προσωπικοτήτων, όπως ο ποιητής Γρυπάρης και η ζωγράφος Σοφία Λασκαρίδου, αλλά και ανθρώπων της μεσαίας τάξης που κουβαλούσαν μια έμφυτη αξιοπρέπεια. Τα σπίτια, είτε αρχοντικά είτε ταπεινά, έλαμπαν από καθαριότητα, ενώ οι δρόμοι την άνοιξη μοσχοβολούσαν από τα άνθη και τα δέντρα. Σήμερα, η εικόνα είναι δραματική. Η εγκατάλειψη κυριαρχεί, από τα συσσωρευμένα σκουπίδια μέχρι τα ετοιμόρροπα κτίρια που αφέθηκαν στην τύχη τους – αδιάψευστο δείγμα της πολιτισμικής οπισθοδρόμησης. Όμως η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο τους κατοίκους· οι διαδοχικές δημοτικές αρχές μοιάζουν να έχουν γυρίσει την πλάτη στην αξιοπρεπή διαβίωση, αφήνοντας δρόμους και πεζοδρόμια να ρημάζουν χωρίς ίχνος καλλωπισμού. Κρίμα για τους γηγενείς που βλέπουν την πόλη τους να χάνεται.
Πολιτιστική Αναγέννηση στο ΚΠΙΣΝ
Σιντριβάνια στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Tripadvisor
Σιντριβάνια στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Athens, Greece – January 3, 2023: Dancing fountain in vivid Christmas lights reflecting in water during cold winter night at Stavros Niarchos Foundation Cultural Center (SNFCC), Athens, Greece
Κατηφορίζοντας προς τις Τζιτζιφιές, το αστικό τοπίο μεταμορφώνεται. Εκεί που κάποτε υπήρχε ο παλιός Ιππόδρομος, σήμερα υψώνεται το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ). Πρόκειται για το σύγχρονο τοπόσημο της Ελλάδας, ένα έργο του Renzo Piano που επανένωσε την Καλλιθέα με τη θάλασσα. Μια βόλτα στο Μεσογειακό Πάρκο με τις μυρωδιές από λεβάντα και θυμάρι είναι απαραίτητη. Ο επισκέπτης δεν πρέπει να χάσει τον «χορό» των σιντριβανιών στο Κανάλι, αλλά και την ανάβαση στον Φάρο, όπου η θέα του Σαρωνικού κόβει την ανάσα.
Οίκος Τυφλών Καλλιθέας: Ένα Τοπόσημο Κοινωνικού Φωτός
Φώτο: Ιουλία Καβαλλιεράτου
Οίκος τυφλών. Φώτο: Ιουλία Καβαλλιεράτου
Στην καρδιά της πολύβουης λεωφόρου Θησέως στην Καλλιθέα, το επιβλητικό νεοκλασικό του Οίκου Τυφλών στέκει ως ένας διαχρονικός φάρος κοινωνικής προσφοράς. Επιλέχθηκε για το παρόν ρεπορτάζ καθώς αποτελεί ένα σπάνιο παράδειγμα κτιρίου που συνδέει την υψηλή αρχιτεκτονική με την πιο ευγενή ανθρώπινη ανάγκη: την ισότιμη ένταξη στην κοινωνία.
Η ιστορία ξεκινά το 1906, όταν η Δέσποινα Ροδοκανάκη και ο σπουδαίος ποιητής Γεώργιος Δροσίνης ίδρυσαν το Σωματείο «Οίκος Τυφλών». Το κτίριο οικοδομήθηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα Αναστασίου Μεταξά και εγκαινιάστηκε το 1910. Για την εποχή του, το ίδρυμα ήταν πρωτοποριακό. Δεν ήταν ένα άσυλο, αλλά ένα κέντρο επαγγελματικής κατάρτισης. Εκεί, οι τυφλοί διδάσκονταν μουσική, πλέξιμο, υφαντική και βουρτσοποιία. Μάλιστα, η βιβλιοθήκη Braille που δημιουργήθηκε ήταν η πρώτη του είδους της στην Ελλάδα. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής του στον χρόνο, το κτίριο επιβίωσε από πολέμους και πολιτικές αναταράξεις, ενώ το 1979 το ίδρυμα κρατικοποιήθηκε, παίρνοντας τη σημερινή του μορφή ως ΚΕΑΤ, συνεχίζοντας να αποτελεί τον μοναδικό δημόσιο φορέα για την εκπαίδευση ατόμων με οπτική αναπηρία.
Σημερινή Εικόνα και Μαρτυρίες
Παρά την έντονη αστική πίεση και τον θόρυβο της Θησέως, το οικοδόμημα διατηρεί την αίγλη του, ενσωματώνοντας πλέον σύγχρονες τεχνολογίες υποστήριξης. Ωστόσο, η αντίθεση με το εξωτερικό περιβάλλον είναι έντονη. «Είναι η ψυχή της γειτονιάς μας, αλλά η πόλη γύρω του παραμένει αφιλόξενη για όσους φοιτούν εκεί», σημειώνει η κα Ελένη, κάτοικος της περιοχής, αναφερόμενη στα κατειλημμένα πεζοδρόμια. «Είναι πιο εύκολα για μένα να περπατάω στο δρόμο, παρά στο πεζοδρόμιο», μαρτυρεί μια άλλη τυφλή κυρία. Από την άλλη, εκπαιδευόμενος του Κέντρου δηλώνει: «Αυτό το κτίριο είναι η ελευθερία μας· εδώ μάθαμε ότι το σκοτάδι δεν είναι εμπόδιο για τη γνώση».
Ο Οίκος Τυφλών Καλλιθέας παραμένει ένας ζωντανός αφηγητής της αθηναϊκής ιστορίας. Μέσα από την αυστηρή συμμετρία του και τους κήπους του, υπενθυμίζει στους περαστικούς ότι η ομορφιά μιας πόλης κρίνεται από το πόσο φως προσφέρει σε εκείνους που δεν μπορούν να το δουν, αλλά μπορούν να το δημιουργήσουν.
Γεύσεις με Άρωμα Ανατολής
Μια βόλτα στην Καλλιθέα δεν μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένη χωρίς μια στάση για φαγητό. Η γειτονιά φημίζεται για τις γαστρονομικές της ρίζες. Το «street food» εδώ έχει όνομα: Πιροσκί. Στα μικρά εργαστήρια της περιοχής, η ποντιακή και ρωσική παράδοση προσφέρουν τις πιο αυθεντικές γεύσεις. Για όσους αναζητούν κάτι πιο αργό, οι ψαροταβέρνες στις Τζιτζιφιές, εκεί που κάποτε μεσουρανούσαν τα ρεμπέτικα πάλκα, προσφέρουν ακόμα φρέσκο ψάρι και ουζάκι, θυμίζοντας την παλιά Αθήνα.
Η Καλλιθέα είναι μια γειτονιά που «περπατιέται» και ανακαλύπτεται μέσα από τις αντιθέσεις της. Από την ηρεμία της Δημοτικής Πινακοθήκης «Σοφία Λασκαρίδου» μέχρι τη φουτουριστική Λυρική Σκηνή, είναι ένας τόπος που σου υπενθυμίζει ότι η εξέλιξη δεν χρειάζεται να διαγράψει τη μνήμη για να μεγαλουργήσει. Είναι μια βόλτα που ξεκινά από τη νοσταλγία και καταλήγει στην ελπίδα.
