Αυτισμός και κοινωνικό στίγμα: οι προκαταλήψεις πίσω από τη σιωπή
Ο αυτισμός δεν έχει μία εικόνα, μία συμπεριφορά ή μία ιστορία. Κι όμως, η κοινωνία συνεχίζει συχνά να αντιμετωπίζει τα αυτιστικά άτομα μέσα από στερεότυπα που οδηγούν σε αποκλεισμό, σιωπή και στιγματισμό.
Πολλοί άνθρωποι γνωρίζουν τη λέξη “αυτισμός”, αλλά λίγοι κατανοούν πραγματικά τι σημαίνει να ζεις καθημερινά με τα βλέμματα, τις ταμπέλες και τις προκαταλήψεις.
Τί είναι ο αυτισμός;
Είναι μία νευροαναπτυξιακή διαταραχή που ακολουθεί το άτομο σε όλη τη ζωή του. Επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνεί, αντιλαμβάνεται, τον κόσμο και αλληλεπιδρά κοινωνικά, ενώ συχνά συνδυάζεται με επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές και προσήλωσε σε συγκεκριμένες ρουτίνες.
Μικρό παιδί που βάζει σε σειρά τα αυτοκινητάκια του
Αρνητικά στίγματα του αυτισμού:
Το κοινωνικό στίγμα του αυτισμού, είναι οι αρνητικές αντιλήψεις, τα στερεότυπα, και οι προκαταλήψεις που υπάρχουν απέναντι στα αυτιστικά άτομα. Πρόκειται για κάτι που πηγάζει από την κακή ή και ανεπαρκή ενημέρωση και εκπαίδευση που δέχεται το παιδί από τους γονείς και το σχολείο. Ακόμη, λόγω των media μικροί και μεγάλοι έχουν λάβει λανθασμένες εντυπώσεις για τον αυτισμό. Ένα από τα πιο γνωστά στερεότυπα είναι πως όλα τα άτομα στο αυτιστικό φάσμα έχουν εξαιρετικές μαθηματικές ή μνημονικές ικανότητες. Στην πραγματικότητα, ο αυτισμός είναι φάσμα και οι ικανότητες διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Οι πιο συνηθισμένοι μύθοι
Μύθος: Οι αυτιστικοί δεν έχουν συναισθήματα
Αλήθεια: Όχι, οι άνθρωποι που βρίσκονται στο φάσμα βιώνουν έντονα συναισθήματα
Μύθος: Όλοι όσοι έχουν αυτισμό είναι αντικοινωνικοί
Αλήθεια: Τα media συχνά προβάλουν άτομα στο φάσμα ως μοναχικά ή ανίκανα να δημιουργήσουν σχέσεις. Στην πραγματικότητα, πολλοί επιθυμούν φιλίες και κοινωνική σύνδεση, αλλά επικοινωνούν διαφορετικά.
Παιδί πίσω από τζάμι
Όταν μιλούν οι ίδιοι: γνωστά πρόσωπα που έσπασαν τη σιωπή
Γνωστές προσωπικότητες χρησιμοποιούν τον δημόσιο λόγο τους για να μοιραστούν είτε προσωπικές τους ιστορίες για τον αυτισμό είτε δικών τους ανθρώπων. Αυτό βοηθά τις νεότερες κυρίως ηλικίες να σπάνε τα «ταμπού». Ενδεικτικά ας αναφέρουμε ανθρώπους από διαφορετικούς χώρους που έχουν μιλήσει ανοικτά και πάσχουν από αυτό: Anthony Hopkins(Asperger), Temple Grandin (σύνδρομο Σαβάντ), Wentworth Miller(αυτισμός), Greta Thunberg(Asperger), Δανάη Γεωργαντά ή αλλιώς Μικρή Ολλανδέζα( αυτισμός και ΔΕΠΥ). Η ορατότητα βοηθά να σπάσει η σιωπή γύρω από τον αυτισμό και να μειωθεί το κοινωνικό στίγμα.
Αυτισμός
Αργυρώ Κονταράκη -κοινωνική λειτουργός
Η Αργυρώ Κονταράκη καθηγήτρια σε ειδικό σχολείο, μας μιλά για τα θέματα γύρω από τον αυτισμό
Ποιες ειναι οι πιο συχνές προκαταλήψεις που συναντάτε γύρω από τον αυτισμό;
Τα αυτιστικά άτομα σε όλες τις ηλικίες και σε όλη την γκάμα των διαφοροποιήσεων του φάσματος έχουν υποστεί πρακτικές αποκλεισμού, διαχωρισμού και μισοαναπηρισμού, ενώ η πρόσβασή τους στην εκπαίδευση έχει περιοριστεί λόγω παραλείψεων, επιλογών και κοινωνικών προκαταλήψεων . Θεωρούνται άτομα με χαμηλό νοητικό επίπεδο κάτι που δεν ισχύει σε όλες τις κατηγορίες των διαγνώσεων όπως στα άτομα με Asperger που έχουν υψηλό νοητικό δυναμικό, και υπάρχει σύγχυση ως προς την επικινδυνότητα σε σχέση με τους άλλους (επιθετικότητα κλπ), η έγκαιρη διάγνωση και η συστηματική εκπαίδευση μπορεί να συμβάλλει στην μείωση των αρνητικών συμπτωμάτων (ηχολαλία, στερεοτυπικές κινήσεις, κραυγές κλπ).
Πώς επηρεάζει το κοινωνικό στίγμα τα αυτιστικά άτομα στην καθημερινότητα τους;
Τα αυτιστικά άτομα και οι γονείς του περιθωριοποιούνται . Δεν συμμετέχουν σε κοινωνικές εκδηλώσεις, φοιτούν σε ειδικά σχολεία, υπάρχουν ελάχιστες αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες που μπορούν να ενταχθούν και οι γονείς των άλλων μαθητών σε περίπτωση ένταξης τους σε τυπικά σχολεία φοβούνται ότι θα επηρεάσουν αρνητικά τα παιδιά τους μέσα από την καθημερινή επαφή. (μιμητισμός).
Παιδιά που αγκαλιάζονται
Τι δυσκολίες αντιμετωπίζουν οι γονείς;
Οι γονείς αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες που ξεκινούν με την εξεύρεση ειδικών επιστημόνων για να γίνει έγκαιρη διάγνωση και με την αναζήτηση ειδικών κέντρων για την παρακολούθηση αποκαταστασιακών προγραμμάτων (λογοθεραπεία, εργοθεραπεία κλπ). Περιθωριοποιούνται από συγγενείς και κοινωνικό περιβάλλον και αντιμετωπίζουν ρατσιστικά σχόλια και συμπεριφορές. Οι σχολικές κοινότητες δεν δημιουργούν στα μέλη τους ένα αίσθημα ασφάλειας και δεν καθιστούν σαφές ότι επιδεικνύουν μηδενική ανοχή σε φαινόμενα ρατσιστικών αντιλήψεων, μισοαναπηρικής βίας και αναπαραγωγής στερεοτύπων και διακρίσεων. Πολλά ζευγάρια χωρίζουν ως αποτέλεσμα της πίεσης και της μη αποδοχής της διαφορετικότητας του παιδιού τους, ενώ οικονομικά δεν υπάρχουν αρκετά επιδόματα που να καλύπτουν τις απαραίτητες θεραπείες των παιδιών.
4.Πώς επηρεάζουν τα social και η τηλεόραση την εικόνα του αυτισμού;
Παρότι το τελευταίο διάστημα γίνονται προσπάθειες να παρουσιαστεί το θέμα του αυτισμού και των ιδιαιτεροτήτων του με στόχο την ευαισθητοποίηση και την δημιουργία ενσυναίσθησης, στην ελληνική πραγματικότητα είμαστε ακόμη πολύ πίσω και δεν είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε την αλλαγή νοοτροπίας. Ακόμη και σχολικά εγχειρίδια ή εκπομπές και ιστοσελίδες χωρίς σοβαρή μελέτη και διερεύνηση αναπαράγουν στερεότυπα αποδίδοντας συγκεκριμένα χαρακτηριστικά σε συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες.
Παιδί που φυσά ένα λουλούδι
Τι θα θέλατε να αλλάξει άμεσα στη κοινωνική αντιμετώπιση;
Η κουλτούρα του σημερινού Έλληνα που ακολουθεί τις παλιές γενιές και εκτοπίζει το άτομο με ιδιαιτερότητες δεν αλλάζει από την μία ημέρα στην άλλη. Οι γονείς πρέπει να εκπαιδευτούν ώστε να δώσουν στα παιδιά τους μία νέα οπτική, να βοηθήσουν στην εξοικείωση με την αναπηρία, να συνεργαστούν με το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς για την αλλαγή στην αρνητική στάση τους. Πρέπει να δημιουργηθούν υποδομές που να σχεδιάζονται λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες όλων των μελών της σχολικής κοινότητας και της κοινωνίας γενικότερα ανεξαρτήτως ηλικίας, γενετικών ή άλλων χαρακτηριστικών . Να δημιουργηθούν δράσεις ενημέρωσης και συνεργασίας με τους γονείς ή κηδεμόνες και ευαισθητοποίησης της ευρύτερης κοινότητας επί ζητημάτων διαφορετικότητας.
Αν μπορούσατε να πείτε ένα πράγμα στους αναγνώστες ποιο θα ήταν;
Σκεφτείτε τον άνθρωπο δίπλα σας, προσπαθείστε να μπείτε στην θέση του, δοκιμάστε να καταλάβετε τι σημαίνει διαφορετικός, ιδιαίτερος , μοναδικός.
Τι είναι αυτό που ο κόσμος δεν καταλαβαίνει για τον αυτισμό;
Ο κόσμος δεν κατανοεί τον αυτισμό διότι δεν έχει την κατάλληλη πληροφόρηση και εκπαίδευση. Δεν γνωρίζει τις διαφορετικές δυνατότητες που έχει το κάθε παιδί ανάλογα με την διάγνωση του. Δεν κατανοεί τις στερεοτυπίες, την απομόνωση, την έλλειψη κοινωνικότητας που υπάρχει σε αυτά τα παιδιά και δυσκολεύεται να τα πλησιάσει και να προσπαθήσει να τα αγκαλιάσει προσφέροντας ένα μικρό χέρι βοήθειας στον αγώνα που κάνουν καθημερινά για την ενσωμάτωση τους.
